Schilderijen 1670 - 1675
Staande virginaalspeelster/klavecimbelspeelster (1670)
Londen, National Gallery / www.nationalgallery.org.uk
Vermeer schilderde vrouwen vaak in een muziekuitvoering, omdat de harmonie in muziek werd geassocieerd met harmonieuze liefde. Dit schilderij heeft waarschijnlijk de zinnelijke liefde als onderwerp, gezien het schilderij-in-het-schilderij waarop Amor een boog vasthoudt en daarnaast een speelkaart omhooghoudt. Deze afbeelding is afkomstig uit een embleemboek en kan verwijzen naar de trouw aan een minnaar.
Vermeers werk wordt altijd ervaren als geheimzinnig en niet als eenduidig uit te leggen. Tegelijkertijd is dat ook zijn grote kracht. Als het schilderij inderdaad gaat over pure liefde, dan houdt de dame de toeschouwer enigszins op afstand door haar lichaamstaal. Er is ook koelte in het schilderij, met een gezicht van de dame dat enigszins naar het groen neigt. Dit is mogelijk ook te wijten aan het chemisch verval van de pigmenten. Hoe het werk ook wordt geduid, het blijft een wonderlijk en magisch geheel dat altijd vragen blijft oproepen.
Bron:
Books.google.nl
Zittende virginaalspeelster/klavecimbelspeelster (1674-1675)
Londen, National Gallery / www.nationalgallery.org.uk
Links op de voorgrond staat een viola da gamba met de strijkstok tussen de snaren geplaatst. Op het virginaal is een landschap te zien en het schilderij op de achtergrond is 'De koppelaarster' door Dirck van Baburen of een kopie ervan. Of het onderwerp van dit laatste schilderij een bedoeling moet hebben, is onduidelijk.
Waarschijnlijk heeft Vermeer een algemene associatie tussen muziek en liefde bedoeld.
Men heeft wel gesuggereerd dat dit werk en 'Staande virginaalspeelster' met elkaar gerelateerd zijn, vanwege nagenoeg gelijke omvang en datering en gerelateerde onderwerpen, maar dit is twijfelachtig. In de 19e eeuw bevonden beide schilderijen zich in de collectie van de kunstcriticus Théophile Thoré, wiens artikelen de herontdekking van Vermeer in 1866 aanwakkerden.
Bron:
www.nationalgallery.org.uk
De gitaarspeelster (1670-1671)
Londen, Kenwood House / www.kenwoodhouse.com
Samen met De kantwerkster een van de hoogtepunten in Vermeers oeuvre. De schilder was inmiddels meester van het licht en kleuren geworden. Technisch gezien permitteerde hij zichzelf vrijheid van expressie door lossere penseelstreken die niet langer gebonden zijn aan specifieke textuur of materialen.
Het model kijkt naar de buitenwereld en straalt uit dat ze er eenvoudigweg plezier in heeft om muziek te maken. Het landschap op de achtergrond schijnt geschilderd te zijn in de stijl van Hackaert.
Een oude copie bevindt zich in het Museum of Art, Philadelphia. Het enige verschil met de versie in hete Kenwood House is het kapsel van de gitaarspeelster, wier stijl wijst op de mode rond 1700. Het zou interessant zijn om dit schilderij schoon te maken en met roentgenstralen te bekijken over dit kapsel is overgeschilderd.
Bron:
www.wga.hu
De kantwerkster (1670-1671)
Parijs, Louvre / www.louvre.fr
De kantwerkster is een klein schilderij, bijna tekortgedaan door zijn indrukwekkende houten lijst. In tegenstellling tot de meer contemplatieve figuren in Vermeers werk, is het onderwerp hier druk doende, helemaal geconcentreerd op een lichamelijke activiteit. Doordat de kantwerkster zo op de voorgrond zit, voelt de toeschouwer zich heel betrokken bij het werk.
Onder meer de kleine schaal en dat natuurlijke compositie benadrukken de intimiteit. Het gebruik van geel, een psychologisch sterke tint, versterkt de perceptie van intense inspanning. Vormcontrasten moeten het beeld verlevendigen. Het contrast bijvoorbeeld tussen de strak getrokken draden die de kantwerkster vasthoudt en de los liggende rode en witte draden op de voorgrond. De lichte accenten die haar voorhoofd en vingers verlichten, drukken de precisie en heldere visie die haar werk vragen, uit.
Het verwarrende effect van de voorwerpen op de voorgrond is zeker ontleend aan een camera obscura. Vermeer gebruikte de close-up gesuggereerd door de camera om het realistische, directe effect van het schilderij te benadrukken.
Bron:
http://artchive.com/artchive/V/vermeer/lacemaker.jpg.html
Schrijvende vrouw met dienstbode (1670-1671)
Dublin, National Gallery of Ireland / www.nationalgallery.ie
Het schilderij op de achtergrond is De vondst van Mozes, toegeschreven aan Peter Lely. Merkwaardig genoeg duikt dezelfde Mozes ook op in De astronoom, maar in een veel kleinere schaal. Bijbelse scènes werden in het algemeen opgevat als een allegorie op Gods plan. Dit verhaal bijvoorbeeld (Exodus 2:1 – 10) werd uitgelegd als blijk van goddelijke voorzienigheid en Gods vermogen om strijdende partijen bij elkaar te brengen.
De vondst van Mozes heeft ongetwijfeld te maken met de scene die de twee dames eronder spelen. Toch zijn niet alle critici het erover eens wat Vermeer ermee wilde zeggen. Er wordt wel gezegd dat dit Bijbelse onderwerp welkome inspiratie was voor Hollandse schilders.
Bron:
www.essentialvermeer.com
Allegorie op het geloof (1670) -
New York, Metropolitan Museum of Art / www.metmuseum.org
Meisjeskopje (1672-1674)
New York, Metropolitan Museum of Art / www.metmuseum.org
Toelichting
Deze pagina geeft een gedetailleerde beschrijving van alle schilderijen van Johannes Vermeer van 1670 - 1675.